Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de özürlü vatandaşlara bazı haklar tanınıyor. Özürlülere tanınan bazı hakları şu şekilde sıralayabiliriz.

ÖZÜRLÜ HAKLARI

1. Devlet tiyatrolari, gösterilerini özürlülere ücretsiz sunmaktadir.

2. Türk hava yollari ile seyahat halinde belirlenen esaslar dogrultusunda özürlüler %40 indirimden yararlanabilir.

3. Devlet Demir Yollari ana hat yolcu trenleri ile seyahat halinde özürlüler %20 indirimden yararlanabilir.

4. Telsim (Cep Özel Engelliler) – Turkcell (Destekcell) Cep Telefonlarinda Görüsme Ücretinden Indirimli Olarak Yararlanilabilir.

5. Türk Standardlari Enstitüsü ile birlikte özürlüler için özel düzenlemeleri içeren standartlar hazirlanmaktadir.

6. Özürlülerle ilgili sivil toplum örgütleri, 2908 sayili kanuna göre dernekler, federasyonlar ve konfederasyon seklinde örgütlenmistir.

7. Özürlülerin profesyonel olarak spor yapmalari için devlet bakanligina bagli özürlüler spor federasyonlari vardir.

8. Oy kullanirken seçim kurullarinin özürlüler için düzenleme yapmalari gerekmektedir. (572 sayili Bazi Kanunlarda Degisiklik Yapilmasi Hakkinda Kanun Hükmünde Kararname Madde 26-27)

9. Belediyeler 572 sayili kanun hükmünde kararname geregince özürlülere uygun düzenlemeleri standartlara uygun olarak yapmak zorundadir. (572 sayili Bazi Kanunlarda Degisiklik Yapilmasi Hakkinda Kanun Hükmünde Kararname Madde 3-4)

10. Belediyeler toplu tasima araçlarindan özürlüleri ücretsiz veya indirimli olarak yararlandirmak zorundadir. (572 sayili Bazi Kanunlarda Degisiklik Yapilmasi Hakkinda Kanun Hükmünde Kararname Madde 3-4)

11. 1580 Sayili Belediyeler ve 3030 sayili Büyüksehir Belediyeleri Yasasi, belediyelere ait ve belediyeler tarafindan isletilen veya kiraya verilen büfeler, otoparklar gibi isyerlerinin özürlüler tarafindan isletilmesi konusunda kolaylik getirmistir. (572 sayili Bazi Kanunlarda Degisiklik Yapilmasi Hakkinda Kanun Hükmünde Kararname Madde 3-4)

12. 18 yasini bitirmis ve herhangi bir yerden geliri olmayanlar emekli sandigina veya bulundugu yerdeki valilik veya kaymakamlik makamlarina basvuru yaparak 2022 sayili yasa geregince aylik baglanmasini talep edebilir.

13. Özürlülerin kullandigi araç ve gereçler il ve ilçe sosyal yardimlasma ve dayanisma vakiflari tarafindan karsilanabilmektedir. (572 sayili Bazi Kanunlarda Degisiklik Yapilmasi Hakkinda Kanun Hükmünde Kararname Madde 17)

14. Imar Mevzuatina ulasilabilirlikle (fiziksel engellerin kaldirilmasiyla) ilgili hükümler eklenmistir. buna göre, kaldirimlar, yaya yollari, konutlar ve umumi binalar özürlülerin ulasabilirligine uygun olarak yapilmak durumundadir.

15. Özürlüler H sinifi sürücü belgesi alarak özel tertibatli araç kullanabilirler.

16. H sinifi sürücü belgesine sahip olan özürlüler yurt içinden aldiklari özel tertibatli otomobillerde, katma deger vergisi indiriminden yararlanmakta ve tasit alim vergisinden muaf tutulmaktadir.

17. H sinifi sürücü belgesi olan özürlülerden uygun sartlari tasiyanlarin yurt disindan getirtecekleri özel tertibatli otomobiller için gümrük vergisi muafiyeti vardir.

18. El ve ayak fonksiyonunu tamamen yitirmis bulunan özürlülerin yurt disindan getirtecekleri özel tertibatli minibüsler gümrük vergisinden muaftir.

19. Sosyal Güvenlik kuruluslarinca karsilanan araç ve gereçlerin standartlara uygun olarak saglanmasi gerekmektedir. (572 sayili Bazi Kanunlarda Degisiklik Yapilmasi Hakkinda Kanun Hükmünde Kararname Madde 20-22-23)

20. özürlü çocugun resmi veya özel egitim merkezlerinde aldiklari gelisim ve egitime iliskin giderlerin bir kismi çalisilan kurum, emekli sandigi ve sosyal sigortalar kurumu tarafindan bütçe uygulama talimatlari çerçevesinde karsilanmaktadir. emekli sandigina ve sosyal sigortalar kurumu’na bagli kisilerin çocuklarinin özel egitimleri için 2002 yili itibari ile en fazla 245 milyon tl egitim yardimi yapilmaktadir.

21. Yüksekögretim kurumuna girmeye hak kazanan ve kayit yaptirarak ögretime baslayan ögrenci ilk yilinda bulundugu ilin valiligi bünyesindeki sosyal yardimlasma ve dayanisma vakfi’na basvurmasi durumunda, basbakanlik bursundan yararlandirilir.. ayrica yardimci ders araç gereçlerinin temini konusunda özürlü ögrenciye destek verilmektedir.

22. Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlügünün ögrenci yurtlarindan özürlü ögrenciler istemde bulunmalari halinde yararlanabilmektedirler.

23. Kredi ve Yurtlar Kurumu tarafindan uygulanan harç ve ögrenim kredisi tahsisinde %40 ve üzerinde özürlü oldugunu belgeleyenlere öncelik tanimakta ve harç kredisinin geri ödenmesinde yönetim kurulu karari ile %50 indirim yapilmaktadir.

24. 2002/58 Sayili Basbakanlik Genelgesi, özürlülere yönelik bir çok düzenlemenin uygulanmasini içermektedir.

25. 4760 Sayili Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 7. maddesine göre, II sayili listedeki kayit ve tescile tabi mallardan, münhasiran araci sakatligina uygun hareket ettirici özel tertibati bulunanlarin malul ve sakatlar tarafindan bes yilda bir defaya mahsus olarak bizzat kullanilmak üzere ve %90 ve üstü oranda raporu bulunan tüm özürlüler yeni otomobil ve bir kisim ticari araçlarda ö.t.v.’den muaftirlar

26. 197 Sayili Motorlu Tasitlar Vergisi Kanunu’nun 4. maddesine göre, bizzat maluller tarafindan kullanilan ve %90 ve üstü oranda raporu bulunan tüm özürlüler motorlu tasitlar vergisinden müstesnadir.

27. Serbest meslek erbabi ve ücretli çalisan özürlü vatandaslarimiz ile kendisi özürlü olmasa bile ailesinde özürlü kisi bulunan serbest meslek erbabi ile ücretliler vergi indiriminden yararlanirlar

28. Kamu kurumlarinin sakat memur çalistirma yükümlülüklerinin yerine getirilmesinin takip ve denetiminden Basbakanlik Devlet Personel Baskanligi sorumlu ve yetkilidir

29. Kurumlarca özürlü vatandaslarimiza ayrilan bos devlet memuru kadrolari için her yilin Nisan-Mayis, Temmuz-Agustos veya Ekim-Kasim dönemlerinde sinav açilmaktadir

30. Sinav duyurulari Devlet Personel Baskanligi tarafindan resmi gazetede, tiraji yüksek ulusal gazetelerde ve TRT Televizyon ve radyo kanallari araciligiyla yapilmaktadir.kurumlar sinav duyurularinda isin özelligi gerektirmedigi sürece özür gruplari arasinda bir ayrim yapamayacagi gibi özür oraninda da üst sinir getiremeyeceklerdir.

31. Sinavlarda özürün özelligine göre kurumlarin refakatçi bulundurmasi gereklidir. Ayrica özür gruplari dikkate alinarak sinav sorusu hazirlamak ve degerlendirmek üzere özel sinav kurulu olusturulur

32. Isverenlerin belirli bir meslegi olan özürlüleri öncelikle meslekleri ile ilgili islerde çalistirmalari gerekmektedir

33. Kurum ve kuruluslar çalisma yerlerini özürlü vatandaslarimizin çalismasini kolaylastiracak sekilde düzenlemek gerekli tedbirleri almak ve özürlü vatandaslarimizin çalismalari ile ilgili özel araç ve gereçleri temin etmek zorundadir

34. Ülkemizde özürlü vatandaslarimiz için Türkiye is Kurumu, Halk Egitim Merkezleri, Mesleki Egitim Merkezleri, Özel Dershaneler, Belediyeler ve özürlülerle ilgili dernek ve vakiflar tarafindan meslek edindirme kurslari açilmaktadir

35. Özürlü vatandaslarimizin çalistigi kamu kurum ve kurulusu özellestirme kapsamindaysa, kapatma ve tasfiye halleri disinda özürlü vatandaslarimiz isten çikartilamaz

36. Özellestirme sonucunda özürlü vatandaslarimizin çalistigi kurum veya kurulusun tasfiye edilmesi veya kapatmasi halinde isine son verirse bulunulan ildeki Türkiye Is Kurumuna basvurulmalidir. Bu durumda is kaybi tazminati, kanunun diger çalisanlara tanidigi haklarin iki kati oraninda ödenmektedir.

37. Meslek edindirme kurslarindan yararlanan özürlü vatandaslarimiza ise yerlestirmede öncelik taninir

38. Gerek kamu gerekse özel sektörde özürlü isçi olarak is bulmayi saglayacak kurum Türkiye Is Kurumudur.

39. Özürlü isçiler, diger isçilere yapilan sosyal yardimlardan aynen yararlanirlar.

40. Toplu is görüsmelerinde özürlü isçiler aleyhine hükümler konulamaz.

41. Özürlü vatandaslarimiz kendi isini kurdugunda gelir vergisi indiriminden yararlanabilir

42. 50 ve daha fazla isçi çalistiran kamu %4, özel sektör isletmeleri % 3 özürlü çalistirmak zorundadir.

43. Ceza paralari özürlü vatandaslarimizin istihdami, mesleki egitim ve mesleki rehabilitasyonu için kullanilmaktadir.

44. yasal kotasinin üstünde özürlü çalistiran isverenleri sigorta primlerinin yarisi devlet tarafindan karsilanmaktadir.

45. Türkiye’de 268 özel egitim okulu ve 351 özel egitim ve rehabilitasyon kurumu vardir.

46. Tüm Illerde Rehberlik Ve Arastirma Merkezleri bulunmaktadir. özürlü çocugu olan aileler buralara basvurarak çocuklari hakkinda danismanlik hizmeti alabilirler.

47. Okullarda kaynastirma egitimine agirlik verilmektedir.

48. Görme engellilere okul öncesi dönemde gündüzlü, ilkögretim düzeyinde yatili ve gündüzlü olarak egitim verilmektedir.

49. Ilkögretim okulunu bitiren görme özürlü ögrenciler ögrenimlerine normal okullarda kaynastirma yoluyla devam etmektedirler.

50. Braille yazilmis ortaögretim ders kitaplari görme engelliler aksam sanat ve basim evi matbaasinda basilip ihtiyaç sahiplerine talep halinde ulastirilmaktadir

51. Isitme engellilere okul öncesi, ilkögretim ve ortaögretim düzeyinde gündüzlü ve yatili olarak egitim hizmeti verilmektedir

52. Isitme engelli ögrenciler meslek liselerine sinavsiz yerlesebilmektedirler

53. Ortopedik özürlülere yatili ve gündüzlü olmak üzere okul öncesi, ilkögretim ve meslek lisesi düzeyinde egitim olanagi sunulmaktadir.

54. Zihinsel engelliler egitilebilir ve ögretilebilir olarak iki ayri grup okulda egitim almaktadirlar. bunlar özür derecelerine göre yapilandirilmis okullarda yada kaynastirma okullari veya siniflarinda egitim alabilmektedirler.

55. Uzun süre hastanede yatan çocuklar için bazi hastaneler bünyesinde “hastane ilkögretim okullari” bulunmaktadir.

56. Üniversite sinavi sirasinda ortopedik ve görme özürü bulunanlar için uygun düzenlenmis sinav mekanlari hazirlanir, görme özürlüler ve az görenler için 30 dakikalik ek sinav süresi verilir, sinav sorularini okuyacak ve söylenecek yanitlari yazacak uygun egitimde ve düzgün diksiyonlu “yardimci refakatçi” esliginde sinava girme olanagi taninir.

57. Az gören üniversite ögrencileri fakülte/yüksekokul/bölüm amirliklerine yazili olarak basvurarak sinav sorularini büyük puntolu harflerle yazilmis olarak saglayabilirler.

58. Ülkemizde rehabilitasyon hizmeti, tibbi rehabilitasyon merkezlerinde verilmektedir.

59. Ülkemizde hamilelik döneminde bebegin fiziksel ve zihinsel özürlü olup olmadiginin saptanmasi amaciyla genetik danisma merkezlerinde genetik danisma hizmeti sunulmaktadir.

60. Ülkemizde Ankara ve Istanbul’da olmak üzere özürlülere yönelik hizmet götüren iki dis klinigi bulunmaktadir.

61. Sosyal güvenlik kurumlarinda Bag-Kur hariç olmaz üzere (SSK,Emekli Sandigi) iyilestirme hükümleri sayesinde engelsiz sigortalilara nazaran daha erken emekli olma imkani saglanmistir.

62. Trafik akisini engellememek kosuluyla park etmeye elverisle alanlara araç park edebilirler. ( Özürlü Kimlik Belgesini aracin ön yüzünü görünecek sekilde asmaniz önemle rica olunur.)